Melasma – co to jest i jak skutecznie ją leczyć?

Melasma, nazywana także ostudą, to przewlekłe przebarwienie związane z nadprodukcją melaniny, zmianami hormonalnymi i promieniowaniem UV. Leczenie obejmuje codzienną fotoprotekcję, łagodną pielęgnację oraz – po konsultacji dermatologicznej – preparaty depigmentacyjne lub zabiegi. Przeczytaj, jak rozpoznać tę zmianę i ograniczyć ryzyko jej nawrotu.

Melasma – co to jest i jak wygląda?

Melasma to łagodna dermatoza pigmentacyjna. Objawia się dużymi, nieregularnymi plamami w odcieniu brązowym, szarobrązowym albo lekko niebieskawym. Zmiany zwykle nie bolą i nie swędzą, ale wyraźnie odcinają się od zdrowej skóry.

Ostuda i melasma oznaczają ten sam problem. W literaturze można spotkać także nazwy chloasma, melanoderma oraz hiperpigmentacja. Plamy powstają, gdy melanocyty produkują zbyt dużo melaniny, a barwnik gromadzi się w naskórku lub głębiej – w skórze właściwej.

Najczęściej zajęta jest twarz, zwłaszcza policzki, czoło, nos, skronie, podbródek i obszar nad górną wargą. Rzadziej zmiany pojawiają się na szyi, dekolcie, ramionach, przedramionach lub plecach. Symetryczne rozmieszczenie po obu stronach twarzy często naprowadza lekarza na właściwe rozpoznanie.

Melasma a inne przebarwienia

Nie każda ciemna plama oznacza ostudę. Piegi są mniejsze i zwykle liczniejsze, plamy soczewicowate mają jednolity kolor, a hiperpigmentacja pozapalna pojawia się w miejscu wcześniejszego trądziku, urazu albo zabiegu.

Zmiana, która szybko rośnie, krwawi, zmienia kształt lub ma postrzępione brzegi, wymaga pilnej oceny dermatologicznej. Lekarz może wykonać dermatoskopię oraz badanie za pomocą lampy Wooda. Czarne światło pomaga ocenić, czy pigment znajduje się płytko, czy sięga głębszych warstw skóry.

Dlaczego powstaje ostuda?

Najsilniejszym bodźcem pobudzającym melanocyty jest promieniowanie UV. Słońce aktywuje produkcję melaniny, a opalanie, solarium i długie przebywanie na zewnątrz mogą nasilać już istniejące plamy. Znaczenie ma również światło widzialne, szczególnie jego niebieska część.

Wahania hormonów mogą aktywować tyrozynazę – enzym uczestniczący w tworzeniu melaniny. Z tego powodu melasma często pojawia się w ciąży, podczas menopauzy, przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej. W ciąży rośnie poziom estrogenów, progesteronu i melanotropiny, co może przyspieszać melanogenezę.

Predyspozycje genetyczne zwiększają podatność na tę dermatozę. Ryzyko rośnie także przy stosowaniu substancji fotouczulających, takich jak tetracykliny, sulfonamidy, wybrane leki przeciwgrzybicze, przeciwzapalne i moczopędne. Podobne działanie mogą mieć dziurawiec, nagietek, niektóre perfumy oraz kosmetyki z ekstraktami cytrusów i bergamotki.

Bez codziennej ochrony przed UV nawet dobrze dobrana terapia może dać krótkotrwały efekt, ponieważ nadwrażliwe melanocyty nadal reagują na światło.

Ostuda ciążowa

U około połowy kobiet w ciąży pojawiają się różnego rodzaju zmiany pigmentacyjne, choć nie każda z nich jest melasmą. Ciążowe przebarwienia mogą samoistnie blednąć w ciągu kilku miesięcy po porodzie. Nie zawsze znikają całkowicie, ponieważ komórki barwnikowe pozostają aktywne jeszcze przez pewien czas.

W tym okresie nie należy samodzielnie stosować silnych preparatów depigmentacyjnych ani retinoidów. Pielęgnację i ewentualne leczenie trzeba uzgodnić z lekarzem, zwłaszcza gdy zmiany są rozległe lub szybko się nasilają.

Jak leczyć melasmę?

Leczenie dobiera się do głębokości pigmentu, fototypu skóry, przyczyny zmian i ogólnego stanu bariery ochronnej. Najpierw dermatolog przeprowadza wywiad dotyczący hormonów, leków, ciąży, kosmetyków oraz wcześniejszych zabiegów. Taka ocena pozwala odróżnić ostudę od innych chorób skóry.

Podstawą pozostaje filtr o szerokim spektrum, najlepiej SPF 50+, stosowany przez cały rok. Preparat trzeba nakładać także przy zachmurzonym niebie i ponawiać aplikację podczas długiej ekspozycji. Przy skłonności do melasmy warto rozważyć formułę z pigmentami, która ogranicza także działanie światła widzialnego.

Preparaty stosowane miejscowo

W pielęgnacji wykorzystuje się składniki hamujące aktywność melanocytów i wspierające wyrównanie kolorytu. Kwas azelainowy, niacynamid, witamina C, kwas kojowy, arbutyna, retinoidy, kwasy AHA i PHA mogą być pomocne, lecz ich stężenie oraz częstotliwość stosowania powinny odpowiadać tolerancji skóry.

Hydrochinon hamuje tyrozynazę i należy do najlepiej przebadanych substancji rozjaśniających, ale wymaga nadzoru lekarskiego. W wybranych przypadkach stosuje się także kwas traneksamowy – miejscowo lub doustnie. Nie wolno łączyć wielu drażniących składników bez planu, ponieważ stan zapalny może nasilić przebarwienia.

W kosmetykach przeznaczonych do skóry z nierównym kolorytem występuje między innymi Melasyl™. Według informacji producenta składnik rozwijano przez 18 lat badań, a jego działanie ukierunkowano na ograniczanie powstawania i nawrotów plam. W gamie Mela B3 znajduje się też 10% niacynamidu, kwas hialuronowy, LHA i ekstrakt z lukrecji.

Zabiegi dermatologiczne

Dermatolog może zaproponować peelingi chemiczne z kwasem glikolowym, pirogronowym lub trójchlorooctowym. Stosuje się również mikrodermabrazję, dermabrazję, mezoterapię mikroigłową i laseroterapię. Przy głębszych zmianach trzeba zachować ostrożność, ponieważ zbyt intensywne złuszczanie może wywołać stan zapalny.

Laser frakcyjny CO2 tworzy kontrolowane mikrouszkodzenia, które uruchamiają odnowę tkanki. Zabieg może zmniejszyć widoczność plam, lecz nie usuwa przyczyny nadreaktywności melanocytów. Dlatego po terapii nadal potrzebna jest rygorystyczna fotoprotekcja.

Mikronakłuwanie z podaniem kwasu traneksamowego, witaminy C lub innych preparatów depigmentacyjnych bywa wykonywane co dwa tygodnie. Pierwsze zmiany obserwowano po około ośmiu tygodniach terapii, ale reakcja zależy od typu melasmy. Przejściowe pieczenie, świąd i rumień należą do możliwych działań niepożądanych.

Jak pielęgnować skórę z melasmą?

Rutyna powinna być łagodna i powtarzalna. Rano umyj twarz delikatnym środkiem, nałóż preparat nawilżający oraz filtr przeciwsłoneczny. Wieczorem usuń zanieczyszczenia bez tarcia, a następnie zastosuj jeden produkt ukierunkowany na przebarwienia.

Unikaj szorstkich peelingów, szczoteczek sonicznych używanych z dużą siłą i częstego łączenia kwasów z retinoidami. Pantenol, witamina E, oleje roślinne i masło shea pomagają ograniczyć przesuszenie oraz wspierają warstwę lipidową naskórka. Skóra podrażniona reaguje na światło silniej.

Kosmetyki z Thiamidolem są przeznaczone do redukcji plam pigmentacyjnych, natomiast nie zastępują diagnostyki ani leczenia przepisanego przez dermatologa. Podobnie produkty zawierające Melasyl™ mogą stanowić element pielęgnacji, lecz ich stosowanie wymaga regularności i równoczesnej ochrony przed UV.

Jak ograniczyć nawroty przebarwień?

Melasma ma charakter przewlekły. Plamy mogą blednąć, a później wracać po intensywnym słońcu, zmianie antykoncepcji, kolejnej ciąży lub rozpoczęciu leku fotouczulającego. Czy jednorazowy zabieg może rozwiązać problem na stałe? Zwykle nie, ponieważ nie zmienia indywidualnej reaktywności melanocytów.

Na zewnątrz pomagają kapelusz z szerokim rondem, okulary przeciwsłoneczne i cień między godziną 11:00 a 15:00. Osoby przyjmujące leki hormonalne lub fotouczulające powinny omówić z lekarzem zasady ochrony skóry. Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych preparatów.

Jeśli przebarwienia pojawiają się nagle, mają nietypowy wygląd albo nie reagują na pielęgnację, potrzebna jest konsultacja dermatologiczna. Ocena przy użyciu dermatoskopu i lampy Wooda pomaga ustalić dalsze postępowanie, zanim rozpocznie się terapię rozjaśniającą.